Piwi's: schimmelresistente druivenrassen

Piwi’s zijn druivenrassen die van nature goed bestand zijn tegen schimmelziekten. Het woord komt van het Duitse pilzwiderstandsfähig, oftewel schimmelbestendig.

Dat maakt ze bijzonder geschikt voor een vochtig klimaat als het Nederlandse. Waar een gevoelig klassiek ras in een natte zomer tien keer of vaker behandeld moet worden, komt een piwi vaak toe met een handvol bespuitingen. Hoeveel precies verschilt per ras, per regio en per seizoen.

Waarom zijn piwi’s ontwikkeld?

Rond 1850 kwamen er uit Amerika drie ongenode gasten mee naar Europa: echte meeldauw, valse meeldauw en de druifluis. De Europese wijnstok Vitis vinifera had daar geen weerstand tegen opgebouwd.

Voor de druifluis kwam er een eigen oplossing, en die staat los van de piwi’s: sindsdien wordt vrijwel elke Europese wijnstok geënt op een Amerikaanse onderstam, waarvan de wortels tegen het insect kunnen. Bovengronds bleef de plant gewoon vinifera.

De twee meeldauwsoorten liet zich daarmee niet oplossen, want die tasten blad en tros aan. Daarvoor moest de plant zélf veranderen, en dat is waar de piwi-veredeling begint.

Amerikaanse wijnsoorten zoals Vitis labrusca bleken veel minder gevoelig voor die schimmels: ze hadden zich er in de loop van hun evolutie aan aangepast. Daarmee lag de richting van de oplossing voor de hand.

Waarom duurde het zo lang voordat ze goed werden?

De eerste kruisingen tussen Amerikaanse en Europese rassen waren inderdaad resistent. Alleen: de wijn deugde niet.

Die vroege hybriden brachten een uitgesproken geur mee die in de vakwereld foxy wordt genoemd, wat veel wijndrinkers als onaangenaam ervaren. De resistentie was gewonnen, de kwaliteit verloren.

Pas vanaf de jaren tachtig kwam daar verandering in. Onderzoeksinstituten als Freiburg, Geisenheim, Weinsberg en het JKI-instituut in Siebeldingen gingen doelgericht terugkruisen naar vinifera, waarbij ze de resistentiegenen behielden maar de smaak terugbrachten. Ook de Zwitserse kweker Valentin Blattner speelde daarin een grote rol.

Hoe lang duurt het om een nieuw ras te maken?

Reken op vijftien tot vijfentwintig jaar van kruising tot erkend ras. Een kweker kruist twee ouders, zaait duizenden zaailingen uit, en houdt daar uiteindelijk een handvol van over.

Elke kandidaat moet jarenlang worden getest, en niet alleen op schimmelresistentie. Rijpt hij op tijd in een koel klimaat? Verdraagt hij vorst? En vooral: levert hij wijn op die mensen willen drinken?

Pas na zo’n traject kan een ras worden voorgedragen voor de officiële rassenlijst.

Welke piwi’s groeien in Nederland?

De Nederlandse wijnbouw is jong en had geen traditie te verdedigen, waardoor telers hier vanaf het begin naar piwi’s konden grijpen. De meeste komen uit Freiburg of van Blattner.

Op Domein Bergen telen we uitsluitend piwi’s. Onder de witte rassen staan Muscaris, Souvignier gris, Cabernet Blanc en Calardis Blanc.

Bij de blauwe rassen gaat het om Monarch, Cabernet Cortis, Rondo, Satin Noir en Cabaret Noir.

Wat betekent resistent precies?

Resistent is niet hetzelfde als immuun, en dat onderscheid doet er in de praktijk toe. Een piwi wordt bij hoge druk nog steeds ziek, alleen veel later en veel minder heftig.

De resistentie geldt bovendien vooral echte en valse meeldauw. Tegen botrytis en zuurrot helpt hij niet vanzelf: daar bepalen de compactheid van de tros, de dikte van de schil en het weer wat er gebeurt. Dat speelt vooral in de weken na de véraison, wanneer de bessen zacht en suikerrijk worden.

Ook blijft opletten nodig omdat schimmels zich aanpassen. Een resistentie die op één gen berust, kan doorbroken worden; daarom stapelen kwekers tegenwoordig meerdere resistentiegenen in hetzelfde ras.

Wat levert het op in de wijngaard?

Het grootste verschil zit in het aantal keer dat je het perceel in moet. Minder bespuitingen betekent minder brandstof, minder bodemverdichting door zware machines, en minder koper op de grond.

Dat laatste is voor biologische telers een reëel probleem: koper is er wel toegestaan, maar hoopt zich op in de bodem. Bij de meeste piwi’s ligt die druk aanzienlijk lager, al scheelt het per ras en per seizoen.

Sinds 2021 mogen piwi-rassen ook in Europese kwaliteitswijn worden gebruikt, waar ze in veel herkomstbenamingen eerder waren uitgesloten. Daarmee viel de laatste formele drempel weg.

Wie wil weten hoe die keuze in de praktijk uitpakt, kan bij ons een eigen wijnrank adopteren en het seizoen van dichtbij volgen.