Regeneratieve wijnbouw: de bodem als vertrekpunt

Regeneratieve wijnbouw wil de bodem niet alleen sparen, maar actief herstellen. Waar biologische teelt vastlegt wat er niet in de wijngaard komt, kijkt regeneratief naar wat de grond ervan wordt: meer organische stof, meer bodemleven, meer soorten boven en onder de grond.

Wine Folly vat het verschil kernachtig samen: biologisch beschermt het gewas, regeneratief bouwt het ecosysteem. Een wijngaard kan biologisch gecertificeerd zijn en tegelijk een monocultuur blijven op een bodem die langzaam uitput.

Wat maakt een wijngaard regeneratief?

Niet één maatregel, maar een samenhangend pakket. De Nederlandse wijngaard Aan de Breede Beek benadrukt dat regeneratieve landbouw put uit decennia onderzoek uit de biologische landbouw, agro-ecologie, permacultuur en agroforestry, en dat het nadrukkelijk geen synoniem is voor “verder dan biologisch”. Het is een spectrum: ook een gangbare teler kan stappen zetten zonder aan de biologische eisen te voldoen.

Volgens het WSET (2025) draait het om samenwerken met de natuur om bodem en biodiversiteit te herstellen, met minder afhankelijkheid van synthetische middelen als gevolg, niet als vertrekpunt.

Wat gebeurt er onder de grond?

Daar zit de motor. Wijnstokken ruilen suikers met schimmels in ruil voor mineralen die zij uit de bodem losmaken. Arbusculaire mycorrhizaschimmels zijn de meest voorkomende vorm: ongeveer 80 procent van alle landplanten kan die samenwerking aangaan, en de symbiose komt vooral op gang in fosforarme grond (Horticulture Research).

De Regenerative Viticulture Foundation wijst daarbij op rhizofagie: planten zijn niet vegetarisch, ze scheiden stoffen uit die microben rond de wortel laten groeien en halen daar voeding uit terug. Zo’n levend bodemvoedselweb is precies wat grondbewerking verstoort.

Een review van vijftien jaar onderzoek in het tijdschrift OENO One (O’Brien e.a., 2025) beschrijft hoe de bodem fungeert als reservoir waaruit de wijnstok nuttige microben selecteert. Praktijken die dat bodemmicrobioom veranderen, kunnen indirect maar merkbaar doorwerken in de groei van de stok, de sapchemie en de kenmerken van de wijn.

Welke technieken horen erbij?

Techniek	Wat het doet	Aandachtspunt
Bodembedekkers	organische stof, minder erosie, koelere bodem	concurrentie om water en stikstof
Mulchen onder de stok	vocht vasthouden, meer microbiële diversiteit	maaisel moet ergens vandaan komen
Niet of minder ploegen	koolstof blijft in de bodem, mycorrhiza intact	onkruidbeheer vraagt meer vakmanschap
Agroforestry	schaduw, beschutting, meer soorten	bomen concurreren om licht en water
Dieren in de wijngaard	mest en begrazing, hoogste koolstofwinst	vraagt hekwerk en dagelijkse zorg

Bron: Regenerative Viticulture Foundation, WSET (2025), The Wine Society

Een proef in mediterrane wijngaarden, gepubliceerd in Field Crops Research (2026), liet zien dat geplette bodembedekkers de bodembedekking, de watertoestand van de stok en de mycorrhizakolonisatie verbeterden zonder dat de druivenkwaliteit eronder leed. Het seizoensweer bleek wel de dominante factor.

Dichter bij huis onderzoekt pcfruit in België sinds 2024 wat er gebeurt als de strook onder de stokken niet meer machinaal wordt geschoffeld maar gemaaid of ingezaaid met laagblijvende kruiden. Minder herbicide pakte daar positief uit voor opbrengst en kwaliteit, meldt Boerenbond (2025). En op landgoed De Nieuwe Baankreis staan sinds 2018 zo’n honderd walnotenbomen tussen de wijnranken, oorspronkelijk als beschutting voor kippen (Agroforestry Netwerk Nederland).

Levert het ook betere wijn op?

Eerlijk antwoord: er zijn aanwijzingen, geen bewijs. Het beste gedocumenteerde spoor loopt via aroma. De OENO One-review beschrijft dat het microbioom van de druif aromaprofielen kan beïnvloeden, waaronder rotundone, de stof achter het peperige karakter van Shiraz.

Een Italiaans onderzoek uit 2026 in twee biologische mediterrane wijngaarden vond dat groenbedekking gecombineerd met mycorrhiza-inoculatie het fenolprofiel van druif en wijn verrijkte, waarbij antocyanen en flavonolen meebewogen met de diversiteit aan mycorrhizaschimmels in de bodem. De onderzoekers tekenen er nadrukkelijk bij aan dat de wijngaardlocatie zelf de uitkomst sterk stuurt.

Dat past bij wat The Wine Society voorzichtig formuleert: er is enig bewijs dat deze wijnen expressiever zijn voor hun terroir, maar “beter” blijft subjectief.

Helpt het tegen ziektedruk?

Deels, en dat is voor een vochtig klimaat het interessantst. Mycorrhizasymbiose bij Vitis vinifera verbetert de voeding van de stok en de weerstand tegen stress, vooral droogtestress. Van de endofytische bacterie Burkholderia phytofirmans PsJN is aangetoond dat die de wijnstok weerbaarder maakt tegen Botrytis cinerea, de veroorzaker van druivenrot.

Voor de Lage Landen doet de rassenkeuze echter het zwaarste werk. Schimmelresistente PIWI-rassen zoals Souvignier gris en Cabernet Blanc vragen een fractie van de behandelingen die een klassiek Europees ras hier nodig heeft. Volgens Wineflight (2026) groeit die categorie in Nederland van niche naar serieuze markt.

Legt het echt koolstof vast?

Ja, en dat is inmiddels het best onderbouwde deel van het verhaal. Villat en Nicholas publiceerden in 2024 in Frontiers in Sustainable Food Systems een analyse van 345 metingen aan bodemkoolstof, verdeeld over zeven regeneratieve praktijken: agroforestry, bodembedekkers, vlinderbloemigen, dieren in het systeem, niet-chemische bemesting, niet-chemische plaagbestrijding en niet-ploegen. Alle zeven verhoogden de vastlegging, en combineren versterkt het effect.

De schaal is fors: bodems vormen wereldwijd het grootste koolstofreservoir op aarde, geschat op 2.300 gigaton, twee tot drie keer zoveel als er in de lucht zit (CIRCASA, Europese Commissie, 2021). Wel geldt overal hetzelfde geduld als bij bodembeheer: meetbaar verschil kost jaren, geen seizoenen.

Bestaat er een keurmerk voor?

Er zijn er meerdere, allemaal jong en klein. Regenerative Organic Certified is het bekendste: Tablas Creek in Californië was in 2020 de eerste gecertificeerde wijngaard ter wereld, en het aantal staat inmiddels rond de twintig wijnhuizen. Via regenagri zijn wereldwijd zo’n veertig wijngaarden gecertificeerd, vooral in de Verenigde Staten.

Ter vergelijking: de biodynamische beweging is veel verder. Demeter meldt ruim 7.000 boeren in meer dan 65 landen op 255.000 hectare. Een keurmerk zegt dus vooral iets over de administratie, nog weinig over hoeveel wijnbouwers regeneratief werken. Veel telers doen het zonder papier, zoals biologisch telen in Nederland vaak ook zonder certificaat gebeurt.

Bij ons komt dit elk seizoen terug in het werk tussen de rijen: kruiden en grassen laten staan, licht bewerken en de rassenkeuze het werk laten doen. Wie participeert in de wijngaard, ziet van de wintersnoei tot de oogst wat die keuzes in de praktijk betekenen.