Bloei van de wijnstok: waar de oogst begint

Een enkele wijnstokbloem staat maar kort open. Doordat de bloemen niet tegelijk opengaan, duurt de bloei van een hele wijngaard toch tien tot vijftien dagen.

In die korte periode wordt de basis gelegd voor het aantal druiven van dat jaar. Het is een van de kortste en meest bepalende fases van het seizoen.

In Nederland valt de bloei doorgaans in juni, zes tot tien weken na het uitlopen van de knoppen. Een warm voorjaar vervroegt hem, een koud voorjaar stelt hem uit.

Een vuistregel die wijnbouwers wereldwijd hanteren: reken vanaf de volle bloei zo’n honderd dagen tot de oogst. Het Australian Wine Research Institute noemt voor koele streken inderdaad ongeveer honderd dagen, tegen dertig tot veertig in warme gebieden. Neem daar ruim marge omheen, want ras, klimaat en wijnstijl schuiven dat makkelijk enkele weken op.

Hoe ziet de bloei van een wijnstok eruit?

Spectaculair is het niet. Wijnstokbloemen zijn klein, groenwit en zitten met honderden bijeen in wat later de tros wordt.

Er zijn geen opvallende bloemblaadjes. In plaats daarvan zit er een groen kapje over de bloem, de calyptra, dat bij het opengaan als een dopje loslaat en afvalt.

Wat je wél merkt is de geur: licht en zoetig, een beetje als lindebloesem. Op een warme, windstille avond hangt die tussen de rijen.

Worden wijnstokken bestoven door insecten?

Nee, en dat is een hardnekkig misverstand. Bij de rassen die voor wijn geteeld worden zijn de bloemen tweeslachtig: meeldraden en stamper zitten in dezelfde bloem, dus de plant heeft geen bezoek nodig om bestoven te worden.

Zodra het kapje loslaat ontvouwen de meeldraden zich en komt het stuifmeel vrij, vlak naast de eigen stamper. Zelfbestuiving is daardoor verreweg de norm. Luchtbeweging brengt stuifmeel soms nog tussen bloemen onderling, insecten spelen nauwelijks een rol.

Bijen kom je wel tegen in een bloeiende wijngaard, want ze halen er stuifmeel. Voor de vruchtzetting zijn ze niet nodig. Dat een wijngaard goed is voor biodiversiteit blijft waar, maar het is geen voorwaarde voor de oogst.

Wat gaat er mis bij slecht weer?

De bloei verloopt het beste bij warm, droog weer. Onderzoek aan Cabernet Sauvignon in Frontiers in Plant Science wijst op een optimum voor de pollenkieming rond 25 tot 30 graden, terwijl die onder een graad of 15 sterk terugvalt; per ras kan dat verschuiven. Koud, nat of winderig weer verstoort het proces dus meteen.

Bij tegenvallend weer treden twee verschijnselen op. Coulure betekent dat bloemen massaal afvallen zonder vrucht te zetten, waardoor de tros ijl blijft.

Millerandage is het tweede: er ontstaan wel bessen, maar een deel blijft klein en bevat weinig of geen zaad. Zo’n tros rijpt ongelijk, want de kleine bessen lopen op de grote vooruit.

Het weer werkt millerandage in de hand, maar het is niet de enige oorzaak. Sommige rassen zijn er van nature gevoeliger voor, en een boriumtekort in de bodem doet hetzelfde. Beide verschijnselen staan uitgebreider beschreven in ons artikel over misbloei.

Het aantal bessen en de gelijkmatigheid van de tros zijn daarna niet meer terug te draaien, al kan trosselectie de gevolgen voor de wijn nog beperken. Wat in juni misgaat, blijft het hele seizoen zichtbaar en telt in oktober mee in de opbrengst.

Valt er iets aan te sturen?

Aan het weer zelf valt niets te doen, en dat is het lastige van deze fase. Het microklimaat rond de trossen is wél te sturen, en de weerbaarheid van de stok bepaal je ruim vóór juni.

Wat wel helpt is voorbereiding. Een stok met voldoende reserves uit het vorige seizoen komt de bloei beter door, en dat bepaal je bij het snoeien en bij de groei van de jonge wijnstok, niet in juni.

Verder is het vooral opletten. Bladeren wegnemen rond de trossen verbetert de luchtcirculatie, wat de kans op schimmel verkleint. Onze piwi-rassen zijn minder gevoelig voor schimmels, maar in een natte juni blijft het zaak.

Wat gebeurt er na de bloei?

Zodra de bevruchting rond is, begint de vruchtzetting, in vakjargon de nouaison. De bevruchte bloemen zwellen tot harde groene bolletjes die je al als miniatuurdruiven herkent.

Afhankelijk van ras en omstandigheden haalt dertig tot vijftig procent van de bloemen dat stadium. Die bandbreedte noemt ook University of Maryland Extension als normale vruchtzetting. De rest valt af doordat de stok niet genoeg reserves heeft om alle vruchtbeginsels te voeden.

Dat heeft wel een gunstig neveneffect: een tros waarin élke bloem zou uitgroeien, wordt zo compact dat er nauwelijks lucht tussen de bessen komt en rot vrij spel krijgt.

Daarna groeien de bessen enkele weken door, tot ze rond augustus omslaan naar de rijpingsfase. Dat moment heet véraison, en vanaf dan gaan kleur en suiker de doorslag geven.

De bloei als ijkpunt

Wie de bloeidatum jaarlijks noteert, bouwt een van de bruikbaarste reeksen van het wijnjaar op. Samen met de honderd-dagen-vuistregel geeft die een eerste schatting van het oogstmoment, en het verschil tussen jaren laat zien hoe het seizoen zich verhoudt tot eerdere jaargangen.

Bij ons verschilt de bloei per ras: Muscaris en Souvignier gris lopen niet gelijk met Monarch of Cabernet Cortis. Wie zo’n verschil van jaar tot jaar wil volgen, volgt dat het scherpst op een eigen rank en kan daarvoor participeren in de wijngaard.