Jonge wijnstok: de eerste vijf jaar uitgelegd

Een jonge wijnstok maakt in de eerste jaren nauwelijks druiven. Hij bouwt eerst iets anders op: een wortelstelsel dat diep genoeg zit om droogte te doorstaan, en een houten geraamte dat de trossen later draagt.

Op Domein Bergen staan 8.760 wijnstokken van twaalf druivenrassen op zo’n vijf hectare, aangeplant tussen 2021 en 2025. Daardoor staat hier elk jaar een deel van de wijngaard nog in die opbouwfase terwijl een ander deel al draagt.

Die volgorde is nauwelijks te versnellen zonder de stok te verzwakken. Wie een jonge stok te vroeg zwaar laat dragen, riskeert kleine oogsten en een plant die jaren later minder vitaal blijkt.

Hoe begint een wijnstok?

Vrijwel elke wijnstok in een wijngaard komt voort uit een stek, niet uit zaad. Dat is een bewuste keuze: uit zaad ontstaat een nieuwe kruising met andere eigenschappen dan de moederplant.

Een stek is genetisch identiek aan de plant waar hij van komt. Zo weet je zeker dat een heel perceel hetzelfde ras draagt. Wat er uiteindelijk in het glas komt, bepalen bodem, klimaat en seizoen daarnaast nog altijd mee.

De meeste stekken worden bovendien geënt op een onderstam van Amerikaanse oorsprong, gekweekt uit een handvol geselecteerde soorten zoals Vitis riparia, rupestris en berlandieri. Die wortels zijn bestand tegen de druifluis. Volgens het WSET, het internationale opleidingsinstituut voor wijn, verwoestte dat insect eind negentiende eeuw naar schatting twee derde van de Europese wijngaarden.

Wat gebeurt er in de eerste jaren?

De eerste seizoenen gaan vrijwel alle energie naar de wortels. Sterke, diep doordringende wortels bepalen hoeveel water en voedingsstoffen de stok kan opnemen, en hoe goed hij een droge zomer doorstaat.

Tegelijk vormt de stok zijn basisstructuur: de stam en de armen die later de druiventrossen dragen. Dat hout blijft in principe jarenlang staan, dus de vorm die er in deze jaren in komt, is later lastig en kostbaar om nog te veranderen.

Pas als die twee op orde zijn, komt er ruimte voor een serieuze oogst. Meestal komt de eerste kleine pluk in het derde jaar en is de opbrengst rond het vijfde volwaardig, al verschilt dat tempo per ras, bodem en klimaat.

Waar groeit een wijnstok van nature?

Van huis uit is de wijnstok een klimplant die opgroeit aan de rand van een bos. Door fototropisme groeit hij richting het licht, en dat werkt in zijn voordeel: licht op het blad is de basis voor fotosynthese. De suikers die daarbij ontstaan verdeelt de plant over wortels, hout en, als daar ruimte voor is, de druiven.

Die neiging om te klimmen is sterk: botanische beschrijvingen van de wilde wijnstok noemen lengtes van tien tot twintig meter langs bomen omhoog, afhankelijk van soort en groeiplaats. In een wijngaard werkt dat tegen je, want alle energie die in lengte gaat, gaat niet in de druiven zitten.

Daarom staat een stok bij ons aan een systeem van palen en draden, al bestaan er ook draadloze snoeivormen zoals de gobelet. Dat draagt niet alleen het gewicht, maar dwingt de groei ook in een vorm waarin licht en lucht bij elke tros komen.

Waarom is snoeien zo bepalend?

Snoeien is een van de meest bepalende ingrepen in het wijnjaar. Je bepaalt er het aantal knoppen mee, en daarmee hoeveel trossen de stok het komende seizoen draagt. Hoe dat in de winter in zijn werk gaat, staat in ons artikel over de snoei van de wijnstok.

Te veel knoppen laten staan levert vaak veel druiven op die niet allemaal goed rijpen. Te weinig geeft een stok die zijn energie in scheuten steekt in plaats van in vrucht. Die balans vinden is het vakmanschap van de wijngaardenier, en het verschilt per ras en per stok.

Bij jonge stokken is snoeien vooral opbouwen: je legt de vorm vast waarin de plant de komende decennia gaat groeien. Hoe dat later in het seizoen doorwerkt, staat in het artikel over de bloei en over de véraison, het moment waarop de druiven verkleuren.

Welk ras je plant, bepaalt veel van wat volgt

De keuze van het ras ligt in de praktijk voor tientallen jaren vast zodra de stok de grond in gaat, en bepaalt zo lang het werk in de rij. Wijzigen kan via overenten, maar dat is een ingrijpende en kostbare stap. Vatbaarheid voor schimmels, moment van rijping en smaak liggen er allemaal in besloten.

Op Domein Bergen kozen we uitsluitend voor piwi’s: kruisingen die van nature goed bestand zijn tegen echte en valse meeldauw. Denk aan Muscaris, Souvignier gris en Cabernet Blanc.

Die keuze scheelt in een vochtig zeeklimaat het verschil tussen wekelijks behandelen en vrijwel niets doen. Wie een eigen stok wil volgen vanaf de aanplant, kan participeren in de wijngaard en die opbouw jaar na jaar aan dezelfde rank zien. Wat het inhoudt om een wijnrank te adopteren staat apart uitgelegd.